Stichting Grote Kerk Overschie
Overschiese Dorpsstraat 95
3043 CP Rotterdam
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Bouwgeschiedenis

bouwgeschiedenisAl in de 12e eeuw was er sprake van een kerkgebouw aan de Schie. Het gebouw viel diverse malen ten prooi aan oorlogsgeweld en brand. De resten van het eerste kerkgebouw werden gevonden nadat de voorlaatste kerk, die omstreeks 1500 werd opgetrokken, in 1899 afbrandde. De eerst bekende afbeelding van de Overschiese kerk dateert uit circa 1512 (zie hieronder). 

delfshaven overschie en schiebroek

Deze kerk had een grote vierkante toren aan de westzijde, waarop begin 17e eeuw de karakteristieke spits werd aangebracht die ook nu nog het beeldmerk is van Overschie. De laat 15e eeuwse kerk kwam in de loop van de tijd steeds sterker in verval, onder andere doordat het naar binnen toe verzakken van de toren ook de rest van het gebouw bedreigde. Tevens werd de kerk aan het eind van de 19e eeuw te klein voor de inmiddels gegroeide kerkelijke gemeente. Er werden daarom plannen ontwikkeld om de kerk in vergaande mate te restaureren, waarvoor de Rotterdamse architect B. Hooijkaas jr. werd aangetrokken. De noodzakelijke aanpassingen waren echter zo drastisch dat ook sloop en nieuwbouw een serieuze optie werd. Er bestond echter geen eensgezindheid over de plannen en voor geen van beide leek voldoende geld beschikbaar te kunnen komen. Terwijl de controverse voortwoedde, slaat op zondagavond 19 maart 1899 tijdens een plotselinge onweersbui de bliksem in de torenspits, die daarop vlam vat. Het is niet mogelijk om tijdig het vuur te bereiken, zodat in de daarop volgende brand de gehele kerk in de as wordt gelegd.

Er was geen andere keuze meer dan nieuwbouw, en architect Hooijkaas kan met het maken van een nieuw ontwerp aan de slag. De toren wordt als beeldmerk van het dorp Overschie in de oude vorm hersteld naar schetsen uit het jaar 1600, waarvoor de Gemeente Overschie als eigenaar de financiële verantwoordelijkheid neemt.

Het kerkgebouw zelf wordt door Hooijkaas ontworpen als grote dorpskerk van een plattelandsgemeente, waarbij als uitgangspunt geldt dat de omliggende gebouwen niet meer dan één verdieping hoog zullen zijn. Er kwam meteen veel kritiek op dit ontwerp, waarbij het overigens de vraag is of de critici toen al hadden voorzien dat Nederland in de loop van de net aanbrekende 20e eeuw van zijn platteland zal worden ontdaan. De bouw werd echter zeer voortvarend doorgezet. Nadat op 1 maart 1900 de eerste steen is gelegd, wordt de nieuwe kerk op 12 mei 1901 in gebruik genomen. De kerk voldoet aan de wens van het kerkbestuur van 1200 zitplaatsen, wat bij de huidige indeling nog maar moeilijk voorstelbaar is. Bij concerten wordt nu een maximum van 550 zitplaatsen aangehouden, normale zondagse kerkdiensten trekken hooguit 150 bezoekers.

Het interieur van de kerk heeft veel elementen van de rond 1900 in zwang zijnde 'Jugendstil'. In dezelfde periode bouwt Hooijkaas verschillende andere kerkgebouwen voor het sterk expanderende Rotterdam, zoals de Wilhelminakerk, de Noorderkerk en de Koninginnekerk in Crooswijk. Deze laatste kerk uit 1907 wordt als zijn hoofdwerk beschouwd en was zo befaamd om de uitstekende akoestiek dat ze na de Tweede Wereldoorlog dienst deed als alternatief voor concertgebouw De Doelen. Geen van deze kerken heeft de ontkerkelijking van de tweede helft van de 20e eeuw overleefd. Tot leedwezen van menig Rotterdammer zijn ze alle gesloopt. De kerk in Overschie is echter in 2003 aangewezen als rijksmonument, terwijl de toren al in 1930 tot gemeentelijk monument werd verklaard en in 1970 tot rijksmonument.

Wie nu op een verstilde zondagmiddag door de Overschiese Dorpsstraat wandelt, en wellicht ook de oude huisjes bezoekt waarin het Museum Oud Overschie is gevestigd, ziet hoe de kerk zich harmonisch voegt in het beeld van deze oude doprpsstraat. Het is dan makkelijk om oude beelden op te roepen die beroemde 19e eeuwse landschapsschilders als Jongkind naar Overschie deden komen om het authentieke Hollandse polderlandschap met juist deze kerk op het doek te vereeuwigen. En het doet ons ook beseffen dat deze kerk het méér dan waard is om voor ons nageslacht te behouden, waar de Stichting Grote Kerk Overschie zich graag voor inzet.

De geschiedenis van de Grote Kerk Overschie is in meer detail beschreven in het boek "Grote Kerk van Overschie", in 2000 vervaardigd in opdracht van de kerkvoogdij en kerkenraad van de Hervormde Gemeente van Overschie, redactie J.M.J. van den Berg e.a. (ISBN 90 9013 596 0). Dit boek is nog verkrijgbaar, onder andere tijdens de openstelling van de kerk, en bij boekhandel Bensmann & Blankstein, Burg, Baumannlaan 163 te Overschie.  

copyright Dubbelklik 2012